Edatların cümleye kattığı anlamlar ve örnekler

Edat nedir, edatlar ve cümleye kattığı anlam nedir, edatların cümleye kattığı anlamlar
EDATAR VE CÜMLEYE KAZANDIRDIĞI ANLAMLAR

EDATLARIN CÜMLEYE KATTIĞI ANLAMLAR

Edatlar cümlelere çeşitli anlamlar katar:

Gibi Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

  1. 1.   Benzetme ilgisi kurar.

♦   Şimdi, kalabalıkta kaybolan bir çocuk gibi korkuyordu.

♦   Çocuğun gökyüzü gibi gözlerinden, yağmur gibi gözyaşı akıyordu.

  1. 2.   “ve benzeri” anlamında kullanılır.

♦   Öykü, şiir gibi sanatsal ürünler güzeli yakalamayı amaç­lar.

  1. 3.   “e yaraşır” biçiminde kullanılır.

♦   insan gibi yaşayalım kardeşim.

  1. 4.   “-diği gibi” kalıbı içinde “o anda” ya da “hemen sonra” anlamını kurarak tezlik belirtir.

♦   Çocuklar zil çaldığı gibi dışarı fırladılar.

  1. 5.   “-diği gibi” kalıbıyla, bir başkasının sözü ya da ey­lemi örneklenir.

♦   Sait Faik’in dediği gibi, yazmasaydım çıldıracaktım.

  1. 6.   Ekleme ilişkisi belirtir.

♦   Bütün terslikler yetmezmiş gibi çocuk da hastalanmıştı.

  1. 7.   Bir sanıyı dile getirmede kullanılır.

♦   Bir ara, kapı çalınıyor gibi geldi.

  1. 8.   Cümlenin sonuna gelerek yüklem durumundaki eylemin gerçekleşme olasılığının bulunduğunu, gerçekleşmesinin yakın olduğunu anlatır.

♦   Taş duvar üzerimize yıkılıverecekmiş gibi.

♦   Yağmur kesilir gibi olunca sokağa fırladım.

    1. 9.   Sonuna geldiği eylemlerle ilgili olarak öyle olmadığı hâlde öyleymiş izlenimi vermede kullanılır.

♦   Bana selam vermeden beni görmüyormuş gibi yerine oturuyordu.

 

Kadar Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.   Cümleye karşılaştırma anlamı katar. Dolayısıyla eşitlik veya benzerlik ilgisi kurar.

♦      Dünyada onun kadar iyisine rastlayamazsınız.

2.   Sayı sıfatlarıyla kullanıldığında yaklaşıklık ilgisi kurar.

♦      On beş kadar öğrenci vardı sınıfta.

3.   Aşırılık ilgisi kurar.

♦      Bu kadar işi tek başına mı yaptın?

♦      Ne kadar ayıp ettin, biliyor musun?

♦      0 kadar şaşırmıştım ki donakalmıştım.

4.   Varılan sınırı gösterir.

♦      Gözleri kapanana kadar yanında bekledik hastanın.

5.   “Değin, dek” edatlarının eş anlamlısı olarak eylemin zamanını belirtmek için kullanılır.

♦      Hava soğuyana kadar kapının eşiğinde oturdu.

6.   “Ne kadar…, o kadar…” kalıbıyla eşitlik, karşıtlık koşutluk veya neden – sonuç ilgisi kurar.

♦      Ne kadar mutluysan o kadar mutluyum, (eşitlik)

♦      Gece ne kadar karanlıksa gündüz de o kadar aydınlıktır, (karşıtlık)

♦      Ne kadar bilgiliysen o kadar alçakgönüllüsündür. (koşul)

Dek/Değin Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

Fiilin sona erdiği zamanı, yeri, sınırı gösterir.

♦      Akşam oluncaya dek (değin) kimseye bir şey açıkla­madı. (zaman)

♦      Ankara’ya dek birlikte yolculuk ettik, (yer)

Bu işte seninle sonuna dek varız, (sınır)

Göre Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.  Görelik ilgisi kurar

♦      Bana göre sen bizi yanlış anladın.

2.   Karşılaştırma ilgisi kurar

♦     Hava bugün düne göre daha iyi.

3.   Uygunluk ilgisi kurar

♦     Bu elbise bence tam sana göre.

4.   Oranlama ilgisi kurar

♦     Puanınıza göre yerleştirileceksiniz.

5.  Varılan yargıyı anlatır

♦     Bu duruma göre gece gündüz çalışmak gerekecek.

İçin Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.   Neden – sonuç ilgisi kurar

♦      Çok yaşlandığı için merdivenlerden çıkamıyordu.

2.   Amaç- sonuç ilgisi kurar

♦      Çocuğun hastalanmaması için pencereyi kapattılar.

3.   “Özgü”lük ilgisi kurar

♦      Bu şiir, çocuklar için yazılmış bir şiirdir.

4.   Görelik ilgisi kurar

♦      Benim için aile, dayanışmadır.

5.   Koşul ilgisi kurar

♦      Dışarı çıkabilmemiz için yağmurun dinmesi gerekliydi.

6.   “Uğruna, yoluna, yararına” anlamı katar.

♦      Sokak çocukları için bir vakıf kuracaklar.

♦      Vatan için ölmek de var.

7.   “Hakkında” anlamı katar

♦      Bu şiir için, çok konuşulacak bir şiir demiştim.

8.   Karşılık ilgisi kurar

Bu araba için ne kadar fiyat biçiyorsunuz?

Üzere Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.   Amaç anlamı katar

♦      Geçmişini aralamak üzere albümünü karıştırdı.

2.   Koşul ilgisi kurar

♦      Bir hafta sonra bana geri ödemen üzere bir miktar borç verebilirim.

3.   Zamanda yakınlığı anlatır

♦     Sabah olmak üzereydi uyandığımda.

♦     Çocuk ağlamak üzereydi.

4.   “Gibi” edatının yerine kullanılır.

♦    Bu örneklerden anlaşılacağı üzere öykülerde sıradan yaşantılar anlatılmıştır.

Doğru (-e doğru) Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.  Yönelme anlamı katar

♦      Okula doğru yürüyordu

2.  Zaman adlarıyla öbekleştiğinde yaklaşıklık bildirir.

♦      Bugün saat on ikiye doğru zil çalmıştı.

Başka (-den başka) Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

Üstelik, ayrıca, yalnızca anlamlarında kullanılır.

♦     Sigara, sağlığı bozmaktan başka hava kirliliği de yapmakta.

♦      Başarılı bir insan olmaktan başka bir dileğim yok.

Mi Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.   Soru anlamı katar.

♦      İçeride biri mi var?

2.   Şaşkınlık anlamı katar.

♦     Sen de mi küstün?

3.   Küçümseme anlamı katar.

♦      Bu mu o kadar övdüğünüz adam?

4.   İkilemelerin arasına gelerek pekiştirme anlamı ka­tar.

♦      Dürüst mü dürüst bir avukattı./ Genç mi genç bir de­likanlıydı.

5.   Zaman anlamı katar.

♦      Bahar geldi mi içim sevinçle dolar.

6.   Koşul anlamı katar.

♦      Sıkı çalıştın mı bu sınavı da kazanırsın.

7.   Neden – sonuç anlamı katar.

♦      Yüksek sesle konuştum mu boğazım ağrımaya başlar

Değil Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

Kendinden önceki sözcükle öbekleşir ve cümleye genellikle olumsuz bir anlam katar.

1.     Fiillerden sonra gelebilir.

♦      Burada çok oturacak değilim, (oturmayacağım)

2.     Ek eylemle yüklem olan adların olumsuzunu kurar.

♦     Uzun yıllar Ankara’daydı – Uzun yıllardır Ankara’da değildi.

♦      Bir dert ki dayanılır şey değil.

3.     Olumsuz fiillerle birlikte kullanıldığında pekiştirilmiş olumluluk anlamı katar.

♦      Seni dinlemiyor değilim.

♦      Bizim buralarda incir yetişmiyor değil.

4.     Olumlu fiillerle birlikte kullanıldığında pekiştirmeli olumsuzluk anlamı katar.

♦      Bu hali beni telaşlandırıyor değil.

5.     Yüklemin olumsuzu yerine geçebilir.

♦      Salonda değil balkonda bekle. (Salonda bekleme)

6.     Karşılaştırma anlamı katar.

♦      Bu havada ceket değil kaban bile seni korumaz.

İle Edatının Cümleye Kattığı Anlamlar:

1.     Birliktelik ilgisi kurar.

♦      Lütfen benimle gelir misiniz?

2.     Araç ilgisi kurar.

♦      Evi kamyonla taşıdılar.

♦      Çorbayı tabaklara kepçeyle koyuyordu.

3.     Fiilin yapılış şeklini belirterek zarf olur.

♦     Oradan gözyaşlarıyla ayrıldığım günü bugün gibi hatır­larım.

4.     Neden – sonuç ilgisi kurar.

♦      Eski günlerini hatırlamasıyla gözleri doldu.

5.     Zaman anlamı katar.

♦     Güneş ışıklarıyla birlikte öğretmenler ve öğrenciler yollara döküldü.

6.     Karşılık ilgisi kurar.

♦     Tüm bunları kendi parasıyla almıştı.

7.   Soyut adlarla öbekleştiğinde niteleme / durum zarfı oluşturur.

♦      Korkuyla kapıyı açtı.

♦      Arkadaşına sevinçle sarıldı.

Edatların cümleye kattığı anlamlar örnek cümleler , edatların cümlede kullanımı ve örneklerle konu anlatımı

11 yorum

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.